Dấu hiệu cho thấy cha mẹ lớn tuổi cần được giúp nhiều hơn ở nhà
Đăng ngày · Bởi Andy và Adam, CareCoordinate
Sự sa sút hiếm khi ồn ào. Nó là một xấp thư chưa bóc, một vết móp trên xe mà chẳng ai nhắc, cùng một câu chuyện kể hai lần trong một cuộc gọi, một cái tủ lạnh nhiều gia vị hơn đồ ăn. Từng thứ riêng lẻ thì chẳng là gì. Gộp lại, chúng chính là cái khoảnh khắc mà phần lớn gia đình sau này nhìn lại và gọi là “lẽ ra mình phải bắt đầu từ lúc đó”.
Bài này nói về chuyện nhìn ra quy luật từ sớm và phản ứng vừa đủ — không phải bằng một buổi họp gia đình gay gắt, mà bằng một lần quan sát kỹ hơn, một cuộc trò chuyện, và vài điểm tựa đặt đúng chỗ. Còn một thay đổi cụ thể nào đó có phải chuyện y khoa hay không là câu hỏi dành cho bác sĩ của cha mẹ bạn; việc của gia đình là để ý, ghi lại, và mang tới cho họ.
Ngôi nhà
Ngôi nhà nói thật trước khi bất cứ ai chịu nói.
- Việc dọn dẹp xuống dốc trong một căn nhà vốn rất ngăn nắp; quần áo chất đống; chén bát nằm trong bồn nhiều ngày.
- Đồ ăn hỏng hoặc hết hạn, hay rất ít đồ ăn; vết cháy trên nồi hoặc bếp quên tắt.
- Đồ đạc bừa bộn và chất chồng trên cầu thang hay dọc lối đi; bóng đèn cháy chẳng bao giờ được thay.
- Cây cối và thú nuôi bị bỏ bê; một mùi lạ trong nhà.
- Dấu vết của một cú ngã mà chẳng ai nhắc tới — vết bầm, một cái đèn vỡ, bàn ghế bị dời để có chỗ vịn.
Thư từ và tiền bạc
- Thư chưa bóc, giấy báo quá hạn, hay cùng một hóa đơn được trả hai lần.
- Những “quỹ từ thiện” mới và thư trúng thưởng; những khoản chi lạ; những tấm séc viết cho những cái tên không quen.
- Lẫn lộn về cuốn sổ séc hay về ngân hàng; một người vốn rất cẩn thận nay không theo kịp nữa.
Thuốc men và các buổi hẹn
- Lọ thuốc còn quá nhiều hay quá ít viên so với ngày lấy thuốc; thuốc rơi dưới sàn; hộp chia thuốc chia sai.
- Bỏ lỡ các buổi hẹn, hoặc những buổi hẹn mà sau đó cha mẹ bạn kể lại không nổi.
- Những thuốc mới mà bạn không hề biết, hoặc những thuốc cũ lặng lẽ bị ngưng.
Chiếc xe, cơ thể, và tâm trạng
- Những vết móp và trầy mới; lạc đường trên những tuyến quen thuộc; một người cha người mẹ bắt đầu né lái xe ban đêm hay khi trời mưa.
- Sụt cân; quần áo rộng ra; đứng lên thấy chông chênh; phải vịn tường và bàn ghế để đi trong nhà.
- Vệ sinh cá nhân đi xuống — mặc một bộ đồ nhiều ngày, tóc không gội, mùi cơ thể — ở một người vốn luôn tươm tất.
- Kể lại chuyện cũ hay hỏi lại câu cũ; tìm không ra chữ; khó theo một cuộc trò chuyện hay theo mạch một bộ phim.
- Xa lánh bạn bè và các hoạt động; dễ cáu, lo lắng, hoặc đờ đẫn; ngủ nhiều hơn hẳn hoặc ít hơn hẳn.
Cách quan sát mà không thành đối đầu
Hãy ghé thăm vào những lúc không báo trước, ở lại lâu hơn một bữa cơm, và ngỏ lời phụ những việc rất bình thường — cất đồ đi chợ, phân loại thư từ, chia hộp thuốc — vì chúng cho bạn nhìn thấy ngôi nhà và cách mọi thứ đang vận hành. Hãy ngồi ghế bên cạnh khi cha mẹ lái xe. Hãy hỏi những câu mở: “Buổi sáng dạo này thế nào hả mẹ?” Hãy để ý nhiều hơn là nói. Rồi hãy ghi lại kèm ngày tháng — “12 tháng Tư: ba giấy báo quá hạn; hộp thuốc cả tuần mới vơi nửa vào thứ Năm.” Một danh sách có ghi ngày mới thuyết phục được người anh chị em còn hoài nghi và mới là thứ bác sĩ hành động được; còn “mẹ dạo này khác khác” thì chẳng làm được việc nào trong hai việc đó.
Bước kế tiếp — vừa đủ thôi
Một dấu hiệu là một câu hỏi để tiếp tục theo dõi. Một quy luật trải khắp nhiều mặt nghĩa là đã tới lúc hành động, và những hành động đầu tiên đều nhỏ. Hãy nói chuyện với cha mẹ bạn, nói theo hướng hỗ trợ chứ không phải phán quyết — bài hướng dẫn của chúng tôi về cách nói chuyện với cha mẹ về việc nhận sự giúp đỡ chỉ rõ cách làm. Hãy đặt một buổi khám với bác sĩ gia đình, đi cùng, và mang theo cái danh sách có ghi ngày; rất nhiều thay đổi trong số này có nguyên nhân chữa được, và bác sĩ cũng có thể sắp xếp một buổi đánh giá an toàn nhà ở hay một bài kiểm tra khả năng lái xe. Rồi hãy thêm những điểm tựa vừa đúng với nhu cầu: một hộp thuốc tuần cùng danh sách thuốc, một lần hỏi thăm mỗi ngày, trả tự động cho các hóa đơn cố định, vài tiếng có người phụ tại nhà, một lịch chăm sóc của gia đình.
Hãy đưa tất cả — những gì bạn quan sát được, những gì bác sĩ nói, những gì bạn đã sắp xếp — vào một cuốn hồ sơ dùng chung mà cả nhà đều thấy, để người anh chị em ghé thăm lần tới là bồi thêm vào bức tranh chứ không phải bắt đầu lại từ đầu. Cuốn hồ sơ đó chính là khởi đầu của một kế hoạch chăm sóc. Trong CareCoordinate, nó cũng là thứ đầu tiên một gia đình dựng lên: thuốc men, bác sĩ, các ghi chú và bảng phân ca, ở một chỗ ai cũng mở ra được.
Hãy nhìn vào ngôi nhà, thư từ, thuốc men, chiếc xe, cơ thể và tâm trạng; một dấu hiệu là một câu hỏi, còn một quy luật là lời kêu gọi hành động. Hãy ghi lại những gì bạn thấy kèm ngày tháng, bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện và một buổi khám thay vì một quyết định về chỗ ở, thêm điểm tựa một cách vừa đủ, và giữ bức tranh trong một cuốn hồ sơ dùng chung để cả nhà cùng bồi đắp lên nó.
Những câu gia đình hay hỏi
Những dấu hiệu đầu tiên cho thấy cha mẹ lớn tuổi cần được giúp là gì?
- Thường là những thay đổi nhỏ trong nhà và trong nếp sinh hoạt: thư chưa bóc và hóa đơn quá hạn, đồ ăn hỏng hoặc không có gì ăn, một căn nhà kém ngăn nắp hơn trước, thuốc không uống đúng như đã kê, bỏ lỡ các buổi hẹn, những vết móp mới trên xe, sụt cân, và chuyện kể lại hoài một câu chuyện hay hỏi lại hoài một câu hỏi.
Làm sao biết cha mẹ tôi còn sống một mình được không?
- Hãy tìm một quy luật trải khắp nhiều mặt — an toàn, thuốc men, dinh dưỡng, tiền bạc, vệ sinh và trí nhớ — chứ đừng dựa vào một sự cố đơn lẻ. Rồi hãy xin một cái nhìn chuyên môn: bác sĩ gia đình có thể đánh giá, và một chuyên viên hoạt động trị liệu có thể làm buổi đánh giá an toàn nhà ở. Rất nhiều người cha người mẹ vẫn sống một mình được nếu có đúng những điểm tựa.
Khi thấy cha mẹ yếu đi thì tôi nên làm gì trước tiên?
- Hãy ghi lại những gì bạn quan sát được kèm ngày tháng, nói chuyện với cha mẹ bạn theo hướng nâng đỡ, và đặt một buổi khám với bác sĩ gia đình mà chính bạn đi cùng. Rất nhiều thay đổi có nguyên nhân chữa được. Rồi hãy thêm những điểm tựa nhỏ — một hộp thuốc, một lần hỏi thăm mỗi ngày, trả hóa đơn tự động, vài tiếng có người phụ tại nhà — và đánh giá lại.
Làm sao thuyết phục anh chị em rằng cha mẹ mình cần được giúp?
- Hãy chia sẻ chi tiết cụ thể, đừng chia sẻ ấn tượng: một danh sách có ghi ngày về những gì bạn quan sát được, giữ ở chỗ mọi anh chị em đều xem được. Hãy mời họ ghé thăm vào những lúc không báo trước và cùng đi một buổi khám. Những sự thật mà chính mắt họ thấy thuyết phục hơn nhiều so với nỗi lo của một người.